Nederlandse organisaties sluiten zich aan bij internationale actie tegen Investor-State Dispute Settlement (ISDS)

Stel je voor: jarenlang hebben olie- en gasbedrijven kunnen profiteren van het grootste gasveld van Europa, terwijl de maatschappelijke kosten maar bleven stijgen. In 2023 besloot de Nederlandse overheid uiteindelijk het gasveld in Groningen te sluiten. Maar nu eisen diezelfde olie- en gasbedrijven miljarden euro’s compensatie van de Nederlandse staat voor misgelopen inkomsten. Shell en ExxonMobil kunnen dit doen via een mechanisme genaamd Investor-State Dispute Settlement (ISDS), waar Nederland een centrale rol in speelt. Handel Anders! SOMO en Both ENDS sluiten zich vandaag aan bij een internationale coalitie van organisaties die de Europese Commissie vragen actie te ondernemen tegen Europese landen met ISDS in verouderde investeringsverdragen.  

Wat is ISDS?

Investor-State Dispute Settlement (ISDS) geeft grote bedrijven de mogelijkheid om miljardenclaims in te dienen tegen staten, als overheidsbeleid hun winsten raakt. Zij kunnen ISDS gebruiken om bijvoorbeeld strengere milieuregels, maatregelen om de volksgezondheid te beschermen, energiebeleid of klimaatmaatregelen aan te vechten. ISDS-zaken vinden plaats achter gesloten deuren en buiten de nationale rechtspraak om. Bedrijven kunnen zo compensatie voor ‘misgelopen (toekomstige) inkomsten’ eisen. ISDS maakt deel uit van de talloze verouderde handels- en investeringsverdragen die Nederland getekend heeft. Sterker nog, Nederland is een spil in het internationale ISDS systeem.

Tot voor kort was ISDS vooral iets waar Nederlandse bedrijven of bedrijven met een brievenbusvestiging in Nederland gebruik van maakten bij zaken in het buitenland. Maar Handel Anders!, SOMO en Both ENDS waarschuwen al jaren dat ISDS ook tegen Nederland gebruikt kan worden. Nieuw is dat ISDS-clausules nu ook worden gebruikt door gesanctioneerde Russische zakenlieden om miljoenen, soms miljarden euro's compensatie te eisen van Europese landen, waaronder Nederland, voor het invoeren van sancties vanwege de oorlog tegen Oekraïne. Het risico op miljardenclaims is zo wezenlijk dat de EU zich in september gedwongen zag om twee Russische oligarchen van de sanctielijst af te halen.

Inbreukprocedure

HandelAnders, SOMO en Both ENDS roepen de Europese Commissie nu op om een zogenaamde inbreukprocedure te starten tegen Europese lidstaten die nog bilaterale investeringsverdragen hebben met ISDS. De basis voor de klacht is dat deze verdragen niet te verenigen zijn met Europese wetgeving, omdat ISDS geschillen oplost buiten de normale rechtsgang om en bepalingen in deze verdragen in strijd zijn met het EU mandaat om sancties te kunnen opleggen. 

Oproep

HandelAnders, SOMO en Both ENDS roepen Nederland op om bestaande bilaterale investeringsverdragen zo snel mogelijk in lijn te brengen met Europese wetgeving of deze verdragen op te zeggen, zodat deze niet meer worden gebruikt om maatregelen in het algemeen belang aan te vechten. Eerder dit jaar publiceerden SOMO en Both ENDS een Routekaart met voorstellen om hiertoe te komen.