Teken de petitie - stop ISDS!
Grote bedrijven gebruiken geheime tribunalen om miljardenclaims in te dienen bij staten wanneer overheidsbeleid hun investeringen raakt. Het wordt tijd dat we met dit systeem stoppen. Sluit je aan bij de beweging tegen ISDS en teken onze petitie!
Wat is ISDS?
ISDS is een juridisch mechanisme in handels- en investeringsakkoorden dat buitenlandse investeerders de mogelijkheid geeft om staten aan te klagen wanneer overheidsbeleid hun investeringen raakt. Het kan bijvoorbeeld gaan om strengere milieuregels, maatregelen om de volksgezondheid te beschermen, energiebeleid of klimaatmaatregelen. ISDS-zaken vinden plaats achter gesloten deuren, buiten de nationale rechtspraak om en worden gevoerd door for-profit advocaten. Bedrijven kunnen in hun claims compensatie voor “misgelopen (toekomstige) inkomsten” eisen, en deze bedragen kunnen in de miljarden euro’s lopen. In 2015 spande het Britse oliebedrijf Rockhopper bijvoorbeeld een ISDS zaak aan tegen Italië, nadat het land olieboringen voor de Adriatische kust had verboden vanwege zorgen om o.a. het milieu, aardbevingsrisico’s en lokale visserij. Het bedrijf claimde 350 miljoen dollar aan schadevergoeding door Italië voor zijn misgelopen winsten – meer dan zeven keer het geld dat het naar verluidt aan het verkennen van het olieproject had besteed. In 2019 kreeg Rockhopper door een arbitragetribunaal €190 miljoen toegewezen.
Nederland als spil het internationale ISDS-systeem
Nederland speelt een sleutelrol in het internationale systeem van ISDS. Nederland, en het toen nog Nederlandse bedrijf Shell, stonden in de jaren ‘60 aan de wieg van ISDS. Nu nog steeds is Nederland een centrale speler: het heeft meer dan 70 bilaterale investeringsverdragen met ISDS clausules en 10% van de wereldwijde ISDS-zaken zijn op basis van Nederlandse verdragen (alleen de VS heeft er meer). Dit komt doordat Nederland veel ‘brievenbusmaatschappijen’ kent. Bedrijven kunnen via juridische constructies een ISDS claim tegen een staat indienen wanneer die staat een bilaterale of multilaterale investeringsovereenkomst heeft met Nederland en het bedrijf een (brievenbus)vestiging in Nederland heeft. Zo is Nederland een internationaal knooppunt voor ISDS claims.
Nederland als doelwit van ISDS-zaken
Sinds kort is Nederland zelf ook steeds vaker doelwit van ISDS-zaken. In 2021 eisten de Duitse energiebedrijven RWE en Uniper miljarden compensatie vanwege de Nederlandse wet die het gebruik van kolen bij energieopwekking per 2030 verbiedt. Tussen 2022 en 2025 startten Shell en ExxonMobil meerdere arbitrageprocedures tegen de Nederlandse staat vanwege de sluiting van het Groningse gasveld. Zij claimen miljarden euro’s aan ‘misgelopen’ inkomsten, terwijl zij hun aansprakelijkheid voor schade door gaswinning betwisten. Het Omaanse energiebedrijf Petrogas klaagde Nederland in 2025 aan vanwege de invoering van een tijdelijke solidariteitsbijdrage in 2022 - de extra belasting op de overwinst van fossiele energiebedrijven - die o.a. als doel had om steun aan huishoudens en bedrijven die met hoge energiekosten kampten te financieren. De Russische zakenman Mikhail Fridman klaagt sinds 2025 Nederland aan omdat hij stelt dat de Nederlandse uitvoering van de EU-sancties tegen Rusland en Russische personen na de invasie van Oekraïne zijn Nederlandse investeringen heeft geschaad.
De cijfers
Totaal geëiste compensatie door internationale bedrijven o.b.v. ISDS in Nederlandse verdragen: €100 miljard
Aantal Nederlandse Bilaterale Investeringsverdragen met ISDS: 70
Aantal ISDS-zaken op basis van Nederlandse Bilaterale Investeringsverdragen: 140
Nederland is verantwoordelijk voor 10% van de wereldwijde ISDS-zaken